UwagaTen materiał ma charakter informacyjny i nie jest przewodnikiem do samodzielnego leczenia. Pomaga zrozumieć, co dzieje się w jamie ustnej, ale decyzję o leczeniu podejmuje lekarz, który Pana/Panią zbadał. Próby leczenia się na podstawie artykułów z internetu często kończą się powikłaniami.
Płytka nazębna to miękka warstwa na szkliwie, która jeszcze nie zdążyła się zmineralizować. Składa się przede wszystkim z drobnoustrojów: sklejają się one w film, wychwytując białka śliny, resztki pokarmu i obumarłe komórki błony śluzowej. Taka warstwa poddaje się szczoteczce, natomiast zmineralizowaną zalicza się już do kamienia nazębnego.
Płytka gromadzi się tam, gdzie podczas jedzenia i szczotkowania prawie nic nie dociera: na stykających się bocznych ścianach sąsiednich zębów, w zagłębieniach zębów żujących, przy szyjce, wzdłuż brzegu dziąsła i nieco głębiej pod nim. Krawędzie wypełnień, korony i aparaty ortodontyczne zatrzymują ją jeszcze lepiej.
Zwykle zdradzają ją drobiazgi: rano język wyczuwa szorstkość, przy samym dziąśle żółknie wąski pasek, a przestrzenie międzyzębowe ciemnieją po kawie. Dalej po kolei: skąd bierze się płytka, czym różni się od pigmentacji i kamienia, co naprawdę pomaga w domu i w którym momencie czas iść do stomatologa.
W skrócie
- Płytka to żywe skupisko bakterii, a nie zaklinowany pokarm. Narasta codziennie, więc nie chodzi o to, jak pozbyć się jej na zawsze, ale jak zdążyć ją usuwać.
- Miękką warstwę usuwamy sami, szczoteczką i akcesoriami do przestrzeni międzyzębowych. Zmineralizowanej nie usuniemy w domu, tylko w gabinecie.
- Główne skupiska są tam, gdzie szczoteczka nie dociera: w przestrzeniach międzyzębowych i przy brzegu dziąsła. Z tych miejsc zwykle startuje próchnica i stan zapalny.
- Soda, węgiel i cytryna nie rozpuszczają płytki, tylko niszczą szkliwo.
Jak powstaje płytka nazębna
Z natury płytka jest biofilmem bakteryjnym i zawsze składa się w tej samej kolejności. Kilka minut po szczotkowaniu szkliwo pokrywa się najcieńszą warstwą białkową ze śliny — osadem nabytym (pellikulą). Osiedlają się na niej pierwsze drobnoustroje, następnie dołączają kolejne, a społeczność gęstnieje, sklejając się substancją, którą bakterie same syntetyzują z cukrów. Ani woda, ani ślina takiego filmu nie spłukują, dlatego płukanki nie wystarczą: trzeba go zeszczotkować.
MinutyPellikulaCienka warstwa białkowa ze śliny, sama w sobie nieszkodliwa
GodzinyMiękka płytkaBakterie się przyczepiły, szczoteczka usuwa ją łatwo
1–3 dniDojrzały biofilmUwalnia kwasy i drażni dziąsło
Dni i tygodnieKamień nazębnyNasyca się minerałami ze śliny i twardnieje
Sens praktyczny jest prosty: nie trzeba raz w tygodniu doprowadzać zębów do połysku, znacznie ważniejsze jest niedopuszczanie do dojrzewania biofilmu. Każde codzienne szczotkowanie cofa ten proces do początku.
Płytka, pigmentacja czy kamień: jak rozpoznać, co masz na zębach
| Co widzisz |
Co to jest |
Zniknie przy domowym szczotkowaniu? |
| Rano biaława miękka warstwa, język wyczuwa szorstkość |
Świeża miękka płytka |
Tak, wystarczy zwykłe szczotkowanie |
| Żółtawy pasek przy dziąśle i w przestrzeniach międzyzębowych |
Płytka tam, gdzie szczoteczka przechodzi obok |
Tak, jeśli szczotkujesz brzeg dziąsła i przestrzenie międzyzębowe |
| Brązowe obszary na wewnętrznej stronie dolnych zębów |
Pigmentacja od kawy, herbaty, czerwonego wina, tytoniu |
Częściowo, gęstą usuwa się w klinice |
| Twardy żółto-szary wałek za dolnymi przednimi zębami |
Kamień nazębny |
Nie, tylko u stomatologa |
| Ciemna obwódka przy szyjce, u dziecka łańcuszek czarnych kropek |
Kamień poddziąsłowy lub ciemna płytka specyficznych bakterii |
Nie, potrzebne jest badanie |
Kolor mówi więcej o nawykach niż o ryzyku. Najzdradliwsza płytka kryje się w przestrzeniach międzyzębowych, gdzie nie widać jej w lusterku.
Jak zobaczyć płytkę w domuW hiszpańskich aptekach są tabletki wybarwiające (pastillas reveladoras de placa). Rozgryźć tabletkę, płytka się zabarwi i będzie widać obszary, które szczoteczka omija. Kontrola raz na jeden–dwa tygodnie wystarczy, dopóki technika szczotkowania nie stanie się nawykiem.
Masz twarde osady lub krwawi dziąsło? Pokaż zęby lekarzowi, to szybsze niż zgadywanie po kolorze.Wybierz termin
Dlaczego płytka nazębna pojawia się wciąż na nowo
Płytka nazębna pojawia się u każdego, nawet u osób, które starannie dbają o higienę jamy ustnej. Tylko u jednych do wieczora prawie jej nie ma, a u innych widać ją już w porze obiadu. Tempo zależy od kilku okoliczności.
Częste przekąskiDrobnoustroje żywią się cukrem i skrobią. Znaczenie ma nie tylko ilość słodyczy, ale też częstotliwość: każda przekąska to dla nich nowa porcja pokarmu
Pominięte strefyPrzestrzenie międzyzębowe i brzeg dziąsła szczoteczka ledwie muska, dlatego płytka trzyma się tam dłużej
Mało ślinyŚlina płucze zęby i tłumi kwasy. Gdy w ustach jest sucho z powodu leków, oddychania przez usta lub upału, płytka rośnie szybciej
Tytoń i napojePapierosy, kawa, herbata i czerwone wino barwią płytkę i zagęszczają ją
Konstrukcje w jamie ustnejAparaty, korony, mosty i implanty tworzą zakamarki, w których płytka zalega
Stłoczone zębyGdy zęby są stłoczone, część ich ścian jest niedostępna dla szczoteczki
A twarda woda w Barcelonie?Wielu pacjentów wiąże szybki kamień z miejscową wodą. Minerały do kamienia pochodzą jednak głównie ze śliny, a przekonujących danych, że twarda woda z kranu wyraźnie przyspiesza jego powstawanie, nie ma. Jeśli kamień narasta szybko, przyczyny szukamy w technice szczotkowania i właściwościach śliny.
Czym groźna jest płytka nazębna
Płytka nazębna nie powoduje bólu, dlatego jest niedoceniana. Szkody narastają miesiącami i dają o sobie znać nie od razu.
Próchnica. Bakterie płytki przetwarzają cukier w kwasy, a te wypłukują minerały ze szkliwa. Najpierw pojawia się matowa biała plamka, potem tworzy się ubytek. Najczęściej dzieje się to na ścianach bocznych, gdzie próchnica długo pozostaje niezauważona.
Zapalenie dziąseł. Płytka przy brzegu dziąsła wywołuje zapalenie dziąseł (gingivitis): dziąsło staje się czerwone, obrzęknięte i krwawi przy szczotkowaniu. Dopóki problem ogranicza się do tego, proces jest odwracalny: przy starannym codziennym oczyszczaniu stan zapalny z reguły ustępuje w ciągu tygodnia–dwóch.
Zapalenie przyzębia. Jeśli stanu zapalnego nie zatrzyma się, schodzi on w głąb. Dziąsło odsuwa się od zęba, tworząc kieszonki, kość przy korzeniu zanika, a ząb się chwieje. Tu samo szczotkowanie już nie pomoże, potrzebne jest leczenie u periodontologa.
Nieprzyjemny zapach z ust. Powodują go lotne związki siarki uwalniane przez bakterie płytki na zębach i języku. Jeśli nie ustępuje nawet po oczyszczeniu języka, źródła lepiej szukać wspólnie ze stomatologiem.
Statystycznie przewlekłe zapalenie dziąseł idzie w parze z chorobami serca i cukrzycą. To obserwowana zależność, a nie dowód, że płytka sama prowadzi do zawału, ale dodatkowy powód, by dbać o dziąsła.
Kiedy czas do stomatologaKrew przy szczotkowaniu nie ustępuje dłużej niż tydzień; pojawiły się twarde osady, których szczoteczka nie usuwa; zapach utrzymuje się cały dzień; szyjki zębów zaczęły reagować na zimno.
Jak usunąć płytkę nazębną w domu
Własnymi siłami usuniemy tylko miękką płytkę. Droga kosmetyka nic tu nie zmieni: płytka nazębna ustępuje dzięki systemowi i regularnej higienie jamy ustnej.
- Rano i przed snem, co najmniej dwie minutyUżywaj pasty z fluorem, dorosłym odpowiada stężenie 1450 ppm. Po zakończeniu wypluj pianę, ale nie płucz ust wodą: fluor dłużej działa wtedy na szkliwie.
- Włosie do dziąsłaPrzechyl szczoteczkę w stronę brzegu dziąsła i wykonuj krótkie ruchy, aby końcówki włosia lekko wchodziły pod dziąsło. Wystarczy miękkie lub średnie włosie. Silny nacisk ściera nie płytkę, a dziąsło; jeśli trudno go kontrolować, pomoże szczoteczka elektryczna z czujnikiem nacisku.
- Przestrzenie międzyzębowe codziennieTam, gdzie między zębami jest prześwit, wygodniejsze są szczoteczki międzyzębowe (cepillos interproximales), gdzie zęby są ciasno złączone — nić. Średnicę szczoteczki najlepiej dobrać na wizycie: zbyt cienka nic nie wyczyści, zbyt gruba skaleczy dziąsło.
- Irygator jako pomoc, nie zamiastPrzy aparatach, mostach i implantach strumień wody wypłukuje pokarm spod konstrukcji. Nie jest w stanie zeskrobać filmu, dlatego nie zastępuje szczoteczki ani szczoteczek międzyzębowych.
- Język teżPrzejedź skrobaczką lub szczoteczką od nasady do czubka: płytka na języku to główne źródło zapachu.
- Nowa szczoteczka co trzy miesiąceA jeśli włosie się rozczochrało, to i wcześniej: zużyta szczoteczka usuwa płytkę gorzej.
2 × 2 minrano i przed snem
1 raz dziennieprzestrzenie międzyzębowe szczoteczką lub nicią
raz na 6 mies.higiena profesjonalna, jeśli lekarz nie zalecił innego odstępu
O płukankachPłukanie nie zastępuje szczotkowania. Apteczne roztwory z chlorheksydyną (clorhexidina) lekarze zalecają w kuracji na jeden–dwa tygodnie: przy stałym stosowaniu same barwią szkliwo na brązowo i zmieniają odczuwanie smaku. Na co dzień odpowiednie są płukanki z fluorem, bez alkoholu.
Co działa, a co szkodzi
Działa
- Pasta z fluorem rano i wieczorem
- Szczoteczka międzyzębowa lub nić codziennie
- Tabletka wybarwiająca, by znaleźć pominięte miejsca
- Guma bez cukru po posiłku: więcej śliny
- Higiena profesjonalna zgodnie z harmonogramem lekarza
Szkodzi
- Soda i węgiel: zostawiają na szkliwie rysy
- Cytryna, ocet, truskawka: kwas zmiękcza szkliwo
- Metalowe skrobaczki do kamienia z marketplace'ów
- Pasta wybielająca codziennie
- Twarde włosie i silny nacisk
Wszystkie „ludowe” sposoby działają tak samo: widoczny efekt teraz w zamian za szkliwo lub dziąsło, które już nie odrosną.
Profesjonalne oczyszczanie: kiedy nie da się bez niego obejść
Kamień nazębny, osady poddziąsłowe i wżarta pigmentowana płytka nie poddają się szczoteczce. W klinice kamień rozbija się ultradźwiękami, a płytkę z pigmentacją zdmuchuje strumień ciepłej wody, powietrza i drobnego proszku, także z przestrzeni międzyzębowych i wokół koron, aparatów i implantów. Przed tym płytkę się wybarwia: dzięki temu nic nie pozostaje niezauważone, a pacjent widzi swoje „martwe strefy”.
W Corona Dental higienę profesjonalną wykonujemy według protokołu GBT na urządzeniu EMS Air Flow; klinika jest certyfikowanym centrum GBT. Jak przebiega wizyta i co robić po niej, szczegółowo opisano na stronie profesjonalnego oczyszczania zębów Air Flow.
Zwykle wystarczy jedna wizyta raz na pół roku. Częściej, raz na trzy–cztery miesiące, zapraszamy pacjentów z aparatami, implantami, problemami dziąseł oraz palących. Higiena jest częścią profilaktyki obok przeglądu i, jeśli trzeba, zdjęć.
„Najgroźniejsza jest płytka, której nie widać w lusterku — między zębami. Próchnica na powierzchni bocznej długo nie boli, a pacjent zgłasza się, gdy dotarła już do nerwu. Pięć minut ze szczoteczkami międzyzębowymi każdego wieczora częściej ratuje przed leczeniem kanałowym niż jakakolwiek pasta”.
Yulia Panchenko, lekarka stomatolog-endodontka, 15 lat praktyki
Płytka u dzieci, przy aparatach i implantach
U dzieci
Szkliwo zębów mlecznych jest cieńsze, dlatego próchnica rozwija się na nich szybciej. Do około szóstego–siódmego roku życia dziecko nie potrafi samo należycie wyczyścić zębów i rodzice muszą dokończyć szczotkowanie. Czasem u dzieci wzdłuż dziąsła tworzy się łańcuszek czarnych kropek — ciemna płytka specyficznych bakterii. Nie ma związku z nieprawidłowym szczotkowaniem, nie usuwa się jej szczoteczką i może pojawiać się ponownie; usuwa się ją w klinice. Więcej w dziale stomatologii dziecięcej.
Przy aparatach
Wokół zamków płytka czepia się szczególnie łatwo, a po zdjęciu aparatu na szkliwie mogą pojawić się białe plamki. Oprócz zwykłej szczoteczki potrzebne będą szczoteczka ortodontyczna, szczoteczka jednowiązkowa i szczoteczki międzyzębowe, a higiena profesjonalna częściej niż zwykle. Jak dbać właśnie o Pana/Pani aparat, podpowie ortodonta.
Przy implantach
Próchnicy przy implancie nie ma, ale płytka wokół niego zapala dziąsło (mukozytis), a następnie uruchamia utratę kości (periimplantitis). O implant trzeba dbać nie mniej starannie niż o własne zęby. Więcej na stronie implantacji.
Zapis do kliniki
Zapis online
Corona Dental, Barcelona
Zaznacz dzień i godzinę, administrator odpowie na WhatsApp i potwierdzi wizytę.
Godziny pracy kliniki
| Poniedziałek |
10:00–19:00 |
| Wtorek |
10:00–19:00 |
| Środa |
10:00–19:00 |
| Czwartek |
10:00–19:00 |
| Piątek |
9:00–18:00 |
| Sobota |
zamknięte |
| Niedziela |
zamknięte |
Przerwa 14:00–15:00. Parking: calle Entença, 61. Przyjęcia w języku hiszpańskim, rosyjskim, angielskim i ukraińskim.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego rano płytka znów jest na miejscu, skoro wieczorem szczotkowałem zęby?
Podczas snu śliny powstaje mniej i nic nie przeszkadza bakteriom. Poranna płytka jest normalna; zadanie polega na tym, aby w ciągu dnia nie dojrzewała i nie twardniała.
Dziąsła nie krwawią. Czy to znaczy, że są w porządku?
Niekoniecznie. U palaczy dziąsło często nie krwawi nawet przy stanie zapalnym: nikotyna zwęża naczynia. Brak krwi nie oznacza więc jeszcze, że dziąsła są zdrowe, to widać dopiero podczas badania.
Czy można zeskrobać kamień samemu?
Nie. Metalowa skrobaczka zostawia rysy na szkliwie i rani dziąsło, a do kamienia pod dziąsłem i tak nie dociera. Odłamki nadal drażnią dziąsło, a na rysach nowe osady osadzają się szybciej.
Czy pasty wybielające pomagają na płytkę?
Usuwają powierzchniową pigmentację środkiem ściernym, ale nie zmieniają naturalnego koloru zęba. Na co dzień lepiej ich nie stosować: silny środek ścierny może z czasem ścieńczać szkliwo przy szyjce.
Dlaczego w ciąży dziąsła krwawią bardziej?
Zmiany hormonalne czynią dziąsło wrażliwszym na płytkę i stan zapalny zaczyna się już od jej małej ilości. Higiena profesjonalna w ciąży jest dopuszczalna, najwygodniej w drugim trymestrze i po badaniu.
Jak długo utrzymuje się efekt higieny profesjonalnej?
Gładkie szkliwo po oczyszczeniu gorzej trzyma płytkę, ale u miłośników kawy i palaczy pigmentacja wraca w ciągu kilku tygodni. Efekt utrzymuje się dokładnie tak długo, jak długo podtrzymuje się go w domu.
Źródła
- Marsh P. D. Dental plaque as a biofilm and a microbial community: implications for health and disease. BMC Oral Health, 2006; 6 (Suppl 1): S14.
- Chapple I. L. C. et al. Primary prevention of periodontitis: managing gingivitis. Journal of Clinical Periodontology, 2015; 42 (Suppl 16): S71–S76.
- Sanz M. et al. Treatment of stage I–III periodontitis: The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology, 2020; 47 (Suppl 22): 4–60.
- Worthington H. V. et al. Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing, for preventing and controlling periodontal diseases and dental caries. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019; CD012018.
- James P. et al. Chlorhexidine mouthrinse as an adjunctive treatment for gingival health. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017; CD008676.
Artykuł sprawdziła
Lekarka stomatolog-endodontka, 15 lat praktyki. Corona Dental, Barcelona
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji osobistej: diagnozę i plan leczenia lekarz ustala po badaniu. Registro sanitario E08706004.