Czym jest gingivostomatitis i kto jest zagrożony?
Gingivostomatitis to ostre, infekcyjno-zapalne uszkodzenie błony śluzowej jamy ustnej oraz brzegu dziąsłowego. Choroba charakteryzuje się powstawaniem bolesnych zmian: od drobnych pęcherzyków (pęcherzyków surowiczych) po rozległe owrzodzenia z ryzykiem martwicy tkanek. Patologia nie ma predyspozycji płciowych, ale jej etiologia jest ściśle powiązana z wiekiem i stanem odporności. Na przykład pierwotne ostre opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej dotyczy głównie dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat, które po raz pierwszy zetknęły się z wirusem opryszczki zwykłej (HSV-1). U dorosłych, zwłaszcza w warunkach stresu lub sezonowego spadku odporności, często obserwuje się nawroty postaci opryszczkowej lub rozwój wrzodziejąco-martwiczego zapalenia dziąseł i jamy ustnej (angina Plauta-Vincenta).
Główne przyczyny i czynniki wyzwalające w naszym regionie
Etiologia choroby jest polimikrobiologiczna. Główną rolę odgrywa wirus opryszczki zwykłej typu I, paciorkowce (Streptococcus pyogenes) oraz flora beztlenowa (Fusobacterium, krętki). W warunkach panujących w Barcelonie, o klimacie śródziemnomorskim, ważne jest uwzględnienie lokalnych czynników wyzwalających. Wysokie letnie temperatury i niska wilgotność w klimatyzowanych pomieszczeniach sprzyjają suchości błony śluzowej (kserostomii), czyniąc ją podatną na mikrourazy i wnikanie patogenów. Aktywny wypoczynek, w tym kąpiele w morzu (kontakt z wodą morską) oraz możliwe mikrooparzenia słoneczne, również mogą działać jako czynniki spustowe. Kluczowym ogniwem jest obniżenie odporności miejscowej i ogólnej na tle ostrych wirusowych infekcji dróg oddechowych, stresu, hipowitaminozy lub zaostrzenia przewlekłych patologii.
Obraz kliniczny: od pierwszych objawów do ciężkich manifestacji
Objawy rozwijają się etapowo i zależą od postaci. Faza początkowa obejmuje złe samopoczucie, stan podgorączkowy i pieczenie w jamie ustnej. Szczyt choroby charakteryzuje się pojawieniem się specyficznych zmian. W postaci opryszczkowej powstają zgrupowane pęcherzyki z surowiczą treścią, które szybko pękają, tworząc bolesne nadżerki (afty) otoczone rumieniowym obrzeżem. Dla wrzodziejąco-martwiczego zapalenia dziąseł i jamy ustnej (Vincenta) charakterystyczne są owrzodzenia pokryte szaro-zielonkawym nalotem martwiczym, ostry, cuchnący oddech (halitoza) oraz wyraźne krwawienie dziąseł przy minimalnym dotyku. Objawy ogólne to gorączka do 39°C, miejscowe zapalenie węzłów chłonnych (powiększenie węzłów podżuchwowych) oraz objawy zatrucia.
Klasyfikacja i diagnostyka: nowoczesne protokoły
Klasyfikacja opiera się na etiologii i ciężkości:
-
Ze względu na patogen: opryszczkowe (wirusowe), paciorkowcowe (bakteryjne), wrzodziejąco-martwicze (mieszana flora beztlenowa).
-
Ze względu na przebieg: ostry (łagodny, umiarkowany, ciężki) i przewlekły nawracający.
Diagnostyka w klinikach stosujących aktualne zalecenia obejmuje kilka etapów:
-
Badanie kliniczne: ocena stanu błony śluzowej, charakteru owrzodzeń, stopnia martwicy, wskaźników higieny.
-
Diagnostyka laboratoryjna: w celu weryfikacji patogenu można zastosować badanie PCR wymazu w kierunku DNA HSV lub posiew bakteriologiczny z antybiogramem w przypadku podejrzenia etiologii bakteryjnej.
-
Diagnostyka różnicowa: wykluczenie przewlekłego nawrotowego aftowego zapalenia jamy ustnej, zmian specyficznych w chorobach krwi, wtórnych manifestacji w COVID-19 (istotne w 2026 r.).
Kompleksowe leczenie: terapia przyczynowa i objawowa
Leczenie gingivostomatitis w 2026 roku pozostaje kompleksowe i opiera się na wytycznych klinicznych. Protokół obejmuje następujące obowiązkowe etapy:
-
Profesjonalne oczyszczenie i higienizacja: delikatne usunięcie mas martwiczych i płytki nazębnej w znieczuleniu miejscowym (nasiękowym lub naskórkowym).
-
Miejscowa terapia lekami: stosowanie nowoczesnych środków antyseptycznych (chlorheksydyna, podchloryn sodu), maści przeciwwirusowych na bazie acyklowiru (w opryszczce), aplikacja przeciwzapalnych i keratoplastycznych żeli z kwasem hialuronowym.
-
Terapia ogólnoustrojowa: ordynacja NLPZ w celu uśmierzenia bólu i stanu zapalnego; w ciężkich postaciach bakteryjnych – antybiotyki o szerokim spektrum (np. amoksycylina z kwasem klawulanowym) z uwzględnieniem danych z antybiogramu. W opryszczkowym zapaleniu dziąseł i jamy ustnej – ogólnoustrojowe leki przeciwwirusowe (wala cyklowir).
-
Korekta stylu życia i diety: dieta oszczędzająca (pokarm w temperaturze pokojowej, konsystencja papkowata), wykluczenie potraw kwaśnych, ostrych i słonych. Zalecenia dotyczące utrzymania odpowiedniego bilansu wodnego, szczególnie istotne w klimacie ciepłym.
Zapobieganie nawrotom i rokowanie
Profilaktyka ma na celu wyeliminowanie czynników wyzwalających: utrzymanie wzorowej higieny jamy ustnej, stosowanie nawilżaczy powietrza w suchej porze roku, ochrona warg przed promieniowaniem UV, zarządzanie stresem i wzmacnianie ogólnej odporności. Przy wczesnej diagnostyce i adekwatnej terapii rokowanie jest dobre: naskórkowanie owrzodzeń następuje średnio w ciągu 7–14 dni. Brak leczenia grozi przejściem w postać przewlekłą, destrukcją tkanki kostnej przyzębia i ryzykiem infekcji uogólnionej (posocznicy).
